Likidite Nedir? Likidite Oranları Nasıl Hesaplanır?

İşletmelerin finansal sağlığını değerlendirmede en kritik kavramlardan birisi likiditedir. Bir varlığın hızlı bir şekilde nakit paraya dönüştürülebilmesini ifade eden likidite, bir varlığın, piyasa koşullarından bağımsız olarak hızlı ve değer kaybı yaşamadan nakde dönüştürülebilme özelliğidir. Şirketlerin kısa vadeli yükümlülüklerini, borçlarını ve acil nakit ihtiyaçlarını karşılayabilme gücünü ifade eden likidite aynı zamanda sürdürülebilir bir finansal yapı için de hayati önem taşır. Yeterli likiditeye sahip olmayan işletmeler, kar elde etselerde nakit akışı sorunu yaşayabilmektedir. Bu da operasyonel açıdan sorunlar ile karşılaşabilmeye neden olabilir. Finansal sürdürülebilirlik açısından likidite kritik kavramlar arasında yer alır. Haydi gel likidite nedir, bu kavramın detaylarına birlikte değinelim.

Likidite, en basit tanımıyla bir varlığın değer kaybetmeden kısa sürede nakit paraya dönüştürülebilme kapasitesidir. İşletme düzeyinde likidite kavramı ise şirketlerin kısa vadeli, borçlarını ödeme gücü şeklinde ifade edilir. Bir işletmenin sahip olduğu nakit, menkul kıymetler, alacaklar veya hızlı satılabilir stoklar, likit varlıkları ifade eder. Finansal piyasalarda ise likidite yatırımcıların varlıklarını en kolay alıp satabilecekleri varlıklardır. Bilinen en likit varlık ise nakittir. Bunun yanında banka mevduatları, kısa vadeli devlet tahvilleri ve borsadaki hisse senetleri yüksek likitedeki varlıklar olarak kabul edilir. İşletmelerdeki likidite oranları yüksekse beklenmeyen harcamalar karşısında işletmeler daha dayanıklı bir finansal yapıya sahip olur. Yatırım fırsatları hızlı değerlendirilir ve çalışan ödemeleri düzenli bir şekilde yapılır. Likiditenin yetersiz olduğu durumlarda ise uzun vadede iflas riski yaşanabilme ihtimali artarken şirket önemli bir risk altında konumlanır.

Likidite oranı, likiditeyi ölçmek için kullanılan temel finansal bir göstergedir. Bir işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü ölçmek için kullanılan bir finansal gösterge olan likidite oranı ile şirketin finansal açıdan durumu değerlendirilir. Bir başka deyişle likidite oranı, şirketin varlıkların kısa vadeli yükümlülükleri karşılama derecesini de ortaya koymaktadır. Şirketlerin finansal sağlığını ortaya koyan önemli bir kriter olan likidite oranı, riskleri, ödeme güçlükleri veya finansal kırılganlıkları net bir şekilde ortaya koyabilmektedir. Likidite oranları üç temel göstergeden oluşmaktadır. Bunlar; cari oran, asit-test (Quick) oranı ve nakit oranıdır. Bu üç oran birlikte değerlendirilerek şirketlerin hem genel likidite hem de acil nakit üretme kapasitesi detaylı bir şekilde analiz edilmektedir.

Likidite oranlarının üç türe sahip olduğunu öğrendik. Likidite hesaplaması yaparken de bu üç oranın hesaplanmasına bakılır. Verilen bu likidite oranları nasıl hesaplanır, haydi gel şimdi de onlara bakalım.

Cari oran, bir işletmenin dönen varlıkları ve kısa vadeli borçları arasındaki ilişkiyi gösteren en temel likidite göstergesidir. Buna göre bir şirketin cari oranını hesaplamak için şu formül kullanılmaktadır:

• Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Bir şirketin cari oranının ideal sınırı 1,5 - 2 aralığında olması beklenmektedir. 1’in altında olması halinde borçların karşılanmasında güçlük yaşanabilir. 2’in üzerinde olduğu durumlarda ise likit varlıkların fazla tutulduğu için verimsiz kullanıldığı anlamına gelmektedir. Genel bir bakış açısı sunan cari oran işletmelerin gerçek likidite durumlarını ortaya koymaktadır.

Asit-test oranı, stokların kısa sürede nakit varlığa dönüşmesinin zor olduğu durumlarda hassas bir likidite ölçümü yapar. Bunun için uygulanan formül ise şu şekilde gösterilebilir:

• Asit-Test Oranı: (Dönen Varlıklar- Stoklar) / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Formüle göre ideal asit-test oranı 1’dir. Bu oran, işletmenin stoklara bağımlı olmadan borçlarını ödeme gücünü gösterir. Üretim ve ağır sanayi stoklarının satışı uzun zaman aldığı için asit-test oranı gerçekçi bir ifade sunmaktadır.

Likidite ölçümlerinin en katı olanı nakit oranıdır. Şirketin yalnızca nakit ve nakit benzerleri ile kısa vadeli borçlarını ne ölçüde karşılayabileceğini göstermektedir. Bunun formülü ise şu şekilde gösterilebilir:

• Nakit oranı = (Nakit + Nakit Benzerleri) / Kısa Vadeli Yükümlülükler

İdeal nakit oranı genelde %20 - %30 seviyesindedir. Yüksek nakit oranı, şirketin fazla nakit tuttuğunu ve bu nakdi yeterince verimli kullanmadığını gösterir.